လူမျိုးစုမှသည် အမျိုးသားလူထုဆီသို့ နိုင်ငံရေးအရ အသွင်ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်စဉ်

လူမျိုးစု တစု၏ မူလဇစ်မြစ်ကို ဒဏ္ဍာရီနှင့် သိပ္ပံကြားတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာသည့် နောက်ထပ် မေးခွန်းတခုမှာ ယင်းလူမျိုးစုသည် မည်သည့်အချိန်တွင် "အမျိုးသားလူထု" (Nation) ဟူသည့် နိုင်ငံရေး ဝိသေသဆီသို့ ကူးပြောင်းသွားသနည်းဟူသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ လူမျိုးစု (Ethnicity) နှင့် အမျိုးသားလူထု (Nation) ကို လူအများက ရောထွေးစွာ သုံးစွဲလေ့ ရှိသော်လည်း ယင်းတို့အကြား တည်ရှိသည့် ခြားနားချက်မှာ သိမ်မွေ့သလို နက်နဲလှသည်။ လူမျိုးစု တစုသည် မိသားစု၊ ဆွေမျိုးစုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု တူညီခြင်းအပေါ် အခြေခံကာ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုနေချိန်တွင် အမျိုးသားလူထု ဖြစ်တည်မှုသည် အနာဂတ် ရည်မှန်းချက်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် နိုင်ငံရေးအရ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆာလောင်မှုအပေါ် အခြေခံကာ ရှေ့သို့ ကြည့်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ဆိုလျှင် လူမျိုးစု တစုကို အမျိုးသားလူထု အဖြစ်သို့ တွန်းပို့လိုက်သည့် အခရာကျသော အချက်မှာ အဘယ်နည်း။ ယင်းသည် သဘာဝအလျောက် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းလော သို့မဟုတ် တမင်တကာ တည်ဆောက်ယူရသည့် နိုင်ငံရေး စီမံကိန်း တခုလောဟူသည်ကို တွေးဆကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။

 
အမျိုးသားလူထုကို "စိတ်ကူးဖြင့် စုဖွဲ့ထားသည့် အသိုက်အမြုံ" (Imagined Communities) ဟု Benedict Anderson က ဆိုခဲ့သည့်အခါ လူမျိုးစု တစုအတွင်းရှိ လူများသည် တယောက်နှင့် တယောက် မဆုံဖူး၊ မသိဖူးသော်လည်း မိမိတို့သည် တသားတည်း ဖြစ်သည်ဟူသော ခံစားချက်ကို မည်သို့ ရရှိသွားကြသနည်းဟူသည့် ပဟေဠိမှာ ပေါ်ထွက်လာသည်။ ပုံနှိပ်မီဒီယာများ၊ ဘုံဘာသာစကားနှင့် အမျိုးသား သမိုင်းများကို သင်ကြားခြင်းက လူတို့၏ စိတ်ကို စည်းနှောင်ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သလို၊ တဘက်တွင်လည်း Ernest Gellner ယူဆသကဲ့သို့ စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းမှ စက်မှုခေတ်သစ် လူ့အဖွဲ့အစည်းသို့ ကူးပြောင်းချိန်တွင် လိုအပ်လာသည့် လူမှုရေး အစေးကပ်မှု၏ ရလဒ်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဤနေရာတွင် မေးခွန်းထုတ်စရာ ရှိသည်မှာ အမျိုးသားလူထု ဝိညာဉ်သည် အထက်မှ အောက်သို့ ချမှတ်ပေးသည့် အုပ်ချုပ်သူတို့၏ ကိရိယာသက်သက်သာလော သို့မဟုတ် အောက်ခြေ လူထု၏ ဖိနှိပ်ခံရမှုအပေါ် တုန့်ပြန်သည့် ခုခံစွမ်းအားလောဟူသည့် အချက်ပင် ဖြစ်သည်။

 
အမျိုးသားလူထု စိတ်ဓာတ်သည် အများအားဖြင့် ဖိနှိပ်ခံရမှုနှင့် "အခြားသူ" (The Other) ကို ဖန်တီးခြင်းမှတစ်ဆင့် ပိုမို ခိုင်မာလာတတ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ပြင်သစ် တော်လှန်ရေးတွင် မင်းစိုးရာဇာတို့၏ ဖိနှိပ်မှုကို တွန်းလှန်ရင်း ပြင်သစ် အမျိုးသားလူထုစိတ် ပေါ်လာသလို၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီစနစ်ကို ဆန့်ကျင်ရင်း မြန်မာ အမျိုးသားလူထု ဝိညာဉ် ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်တွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းသည်မှာ လူမျိုးစု တခုအတွင်း၌ပင် ထပ်မံ၍ အမျိုးသားလူထုစိတ်များ ကွဲထွက်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ တနိုင်ငံတည်း၊ တဒေသတည်းတွင် နေထိုင်သော်လည်း ဗဟိုအာဏာ၏ ဖိနှိပ်မှုကို ခံရသည်ဟု ယူဆသော လူမျိုးစုများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို သီးခြား အမျိုးသားလူထု (Nation) အဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည့်အခါ "နိုင်ငံတော်အတွင်းက အမျိုးသားလူထုများ" (Nations within a State) ပေါ်ပေါက်လာတော့သည်။ ယင်းသည် စည်းလုံးမှုကို စိန်ခေါ်ခြင်းလော သို့မဟုတ် ဒီမိုကရေစီ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို တောင်းဆိုခြင်းလောဟူသည်မှာ ရှုထောင့်အပေါ် မူတည်ကာ ကွဲပြားသွားနိုင်သည်။

 
ဤနေရာတွင် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အမြင်နှစ်ခု၏ အားပြိုင်မှုကို တွေ့နိုင်သည်။ Anthony D. Smith က အမျိုးသားလူထု ဖြစ်တည်ရန် လူမျိုးစုတို့၏ ရှေးဟောင်း သင်္ကေတများနှင့် ပြယုဂ်များ လိုအပ်သည်ဟု (Ethno-symbolism) ရှုမြင်သော်လည်း၊ မော်ဒန်ဝါဒီများကမူ ယင်းသည် ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေး၏ တည်ဆောက်မှု (Social Construction) သာ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအမြင်နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ် (Synthesis) ကြည့်လျှင် အမျိုးသားလူထုဟူသည် ရှေးဟောင်း လူမျိုးစု အမြုတေများကို အခြေခံကာ ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေး လိုအပ်ချက်များဖြင့် ပုံဖော်ထားသည့် ရလဒ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အမျိုးသားလူထု တခု ဖြစ်လာရန် လူမျိုးစုတူရန် မလိုသော်လည်း "ဘုံခံစားချက်" နှင့် "ဘုံဇာတ်အိမ်" ရှိရန်မူ မလွဲမသွေ လိုအပ်သည်။ ဤဇာတ်အိမ်ကသာ လူများကို မိမိတို့၏ အသက်ကိုပင် စတေးဝံ့သည်အထိ စေ့ဆော်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

 
သို့သော် ပုံမှန်အားဖြင့် မိမိတို့ သတိမထားမိသည့် အချက်မှာ အမျိုးသားလူထု တည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်းသည် အောင်မြင်မှုနှင့်အတူ ဖယ်ကျဉ်မှုများကိုပါ တပါတည်း သယ်ဆောင်လာတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ တခုလုံး (The Whole) ကို ကိုယ်စားပြုရန် ကြိုးပမ်းသည့် အမျိုးသားလူထုစိတ်သည် ယင်း၏ အစိတ်အပိုင်း (The Part) များ ဖြစ်သော လူနည်းစု လူမျိုးစုများကို လျစ်လျူရှုမိသည့်အခါ "တစိတ်တဒေသက တခုလုံးကို ဆန့်ကျင်ခြင်း" (Part contradicting the whole) ဟူသည့် ပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။ မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး သမိုင်းတွင်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ရှောင်လွှဲလိုခဲ့သည့် အချက်မှာ ယင်းပင် ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားလူထုစိတ်ကို တရားမျှတမှုနှင့် တန်းတူညီမျှမှု အပေါ်၌ မတည်ဆောက်နိုင်ဘဲ ဖိနှိပ်မှုနှင့် လူမျိုးကြီးဝါဒ အပေါ်၌သာ အခြေခံမိပါက ယင်းသည် ခိုင်မာသော အမျိုးသားလူထု ဖြစ်မလာဘဲ ပဋိပက္ခ၏ မြစ်ဖျားခံရာသာ ဖြစ်သွားပေလိမ့်မည်။

 

အမျိုးသားလူထု ဖြစ်တည်မှု၏ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ တန်ဖိုးကို မေးခွန်းထုတ်ရန် လိုအပ်သည်။ အကယ်၍ အမျိုးသားလူထုစိတ်သည် သူတပါးကို တိုက်ခိုက်ရန်နှင့် ဖိနှိပ်ရန်အတွက်သာ ဖြစ်နေပါက ယင်းသည် စာရိတ္တ ပျက်ယွင်းသော အမျိုးသားရေးဝါဒသာ ဖြစ်လိမ့်မည်။ သို့သော် ဖိနှိပ်မှုကို ဆန့်ကျင်ရန်နှင့် တန်းတူညီမျှမှုကို တောင်းဆိုရန်အတွက် စုစည်းသည့် အမျိုးသားလူထုစိတ်မှာမူ ကျင့်ဝတ်သီလနှင့် ညီသော ခုခံမှု ဖြစ်သည်။ မိမိတို့သည် မတူညီသော လူမျိုးစု ဝိသေသများကို ထိန်းသိမ်းရင်းပင် တူညီသော နိုင်ငံရေး ရည်မှန်းချက်ရှိသည့် အမျိုးသားလူထုကြီး တခုအဖြစ် မည်သို့ ယှဉ်တွဲ နေထိုင်ကြမည်နည်း။ ယင်းသည် နိုင်ငံရေး သီအိုရီများထက် မိမိတို့၏ လက်တွေ့ ကျင့်သုံးမှုနှင့် အချင်းချင်း အသိအမှတ်ပြုမှု (Recognition) အပေါ်၌သာ ပိုမို မူတည်နေပေလိမ့်မည်။ အမျိုးသားလူထု ဖြစ်တည်ခြင်းသည် ပန်းတိုင်တခု မဟုတ်ဘဲ အားလုံး ပါဝင်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေး ဘောင်တခုကို အမြဲတစေ ညှိနှိုင်း တည်ဆောက်နေရသည့် လှုပ်ရှားသက်ဝင်သော ဖြစ်စဉ် တခုသာ ဖြစ်သင့်ပေသည်။