Skip to main content

Posts

အကြောင်းအရာအပေါ် ရှင်းပြပုံအဆင့်များကို နားလည်ခြင်း

လူသားတွေရဲ့ နားလည်နိုင်စွမ်းဆိုတာ မသိနားမလည်မှုကနေ ဉာဏ်ပညာဆီကို တမဟုတ်ချင်း ခုန်ကူးသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီဖြစ်စဉ်က ထင်ရှားတဲ့ အဆင့်အမျိုးမျိုးကို ဖြတ်သန်းသွားပြီး၊ အဆင့်တခုစီက ရှုပ်ထွေးမှုတွေကို နစ်မွန်းမသွားစေဘဲ လက်ခံနိုင်စွမ်းကို တိုးမြှင့်ပေးတယ်။ ဒီအဆင့်တွေဟာ အသက်အရွယ်အလိုက် တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်ထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သိမြင်နားလည်မှုဆိုင်ရာ ပုံသဏ္ဌာန်တွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ တနည်းအားဖြင့် စိတ်က လက်တွေ့ဘဝကို စုစည်းပုံ၊ အဆိုပြုချက်တွေကို အကဲဖြတ်ပုံနဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ဆိုပုံတွေ ကွဲပြားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အောက်မှာတော့ အရှင်းလင်းဆုံး ရှင်းလင်းချက်ပုံစံကနေ အရှုပ်ထွေးဆုံးဆီ ရွေ့လျားသွားတဲ့ ဒီအဆင့် ၅ ဆင့်အတွက် လမ်းပြမြေပုံတခုကို အသေအချာစဉ်းစားကြည့်ပြီး ဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။ အဆင့် ၁။ ဆန့်ကျင်ဘက်နှစ်ခုနဲ့ နားလည်ခြင်းအဆင့် ဘယ်သင်ယူမှုခရီးရဲ့ အစမှာမဆို စိတ်က ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုကို လိုလားတယ်။ ခိုင်မာတဲ့ ခြားနားမှုတွေ၊ တိကျတဲ့ ဘောင်တွေနဲ့ လျင်မြန်တဲ့ အမျိုးအစားတွေကို လိုအပ်တယ်။ ဒါဟာ အားနည်းချက်မဟုတ်ဘဲ၊ ရှင်သန်ရေးအတွက် နည်းဗျူဟာတခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအဆင့်မှာ အတွေးအခေါ်တွေဟာ ဆန့်ကျင်ဘက်အတွဲတွေအဖြစ် ဦးနှောက်ထဲကို ဝင်...
Recent posts

ပြန်ထပ်ပုံစံ (Pattern) များအား နားလည်ခြင်း

စာရေးသူတို့ လူသားတွေမှာ မွေးကတည်းက ပါလာတဲ့ ထူးခြားတဲ့ စွမ်းရည်တခု ရှိတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ "ပုံစံ" (Patterns) တွေကို အလိုလို ရှာဖွေတတ်တာပါပဲ။ ကလေးဘဝတုန်းက အမေပြုံးပြရင် ကိုယ်က လိုက်ပြုံးလိုက်တယ်၊ အဲ့ဒီအခါ အမေက ပိုချစ်မှန်း သိလာတယ်။ ဒီလိုနဲ့ "အပြုံး = မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ပုံစံကို မှတ်သားခဲ့ကြတယ်။ ကြီးလာတော့လည်း တိမ်မည်းတွေ တက်လာရင် မိုးရွာတော့မယ်ဆိုတာ ဘယ်သူမှ သင်ပေးစရာမလိုဘဲ သိကြတယ်။ လူတယောက် ဒေါသထွက်ခါနီးရင် လေသံမာလာတာ၊ မျက်နှာပျက်လာတာတွေကို ကြည့်ပြီး ကျွန်တော်တို့ ရှောင်ဖယ်တတ်ကြတယ်။ ဒီလို "အကဲခတ်တတ်တဲ့ စွမ်းရည်" သာ မရှိရင် ကျွန်တော်တို့ဘဝတွေ တော်တော်လေး ရှုပ်ထွေးနေမှာပါ။ ဦးနှောက်က ဖြတ်လမ်းလိုက်တဲ့အခါ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက ဒီစွမ်းရည်က အမြဲတမ်း မမှန်ကန်တာပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်က ဆက်စပ်မှုတွေကို ရှာရတာ အရမ်းဝါသနာကြီးလွန်းတော့ တခါတလေ မဆိုင်တာတွေကိုပါ အတင်းလိုက်ဆက်စပ်ပြီး ဇာတ်လမ်းဆင်တတ်တယ်။ ဆိုပါစို့။ လောင်းကစားဝိုင်းမှာ သုံးခါဆက်တိုက် ရှုံးနေပြီဆိုရင် "ဟာ... ဒီလောက်ရှုံးထားတာ ဒီတစ်ခါတော့ နိုင်တော့မှာပါ" လို့ ထင်တတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ ဖဲချပ်တွေ၊ အန်စာတုံး...

စနစ်များအား နားလည်ခြင်း

မိတ်ဆွေတို့၊ စာရေးသူတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ပြဿနာတခုခု ကြုံလာရင် ဘယ်လို တုံ့ပြန်လေ့ရှိပါသလဲ။ ခေါင်းကိုက်ရင် ပါရာစီတမော သောက်လိုက်တယ်။ ဗိုက်ဆာရင် ထမင်းစားလိုက်တယ်။ ကားတာယာပေါက်ရင် ဘီးလဲလိုက်တယ်။ ဒါဟာ ပုံမှန်ပါပဲ။ ချက်ချင်းလက်ငင်း အဆင်ပြေသွားတာကိုး။ ဒါပေမဲ့ တခါတလေမှာ ပြဿနာတွေက ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေတတ်တယ်။ ဆေးသောက်လဲ ခေါင်းက ပြန်ကိုက်တာပဲ၊ ဘီးလဲပြီးလဲ နောက်တပတ်နေတော့ ကားက ထပ်ပျက်ပြန်ရော။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ စာရေးသူတို့ဟာ "အဖြစ်အပျက်" တခုချင်းစီကိုပဲ လိုက်ရှင်းနေပြီး၊ အဲဒီအဖြစ်အပျက်တွေ ဖြစ်လာအောင် ဖန်တီးနေတဲ့ နောက်ကွယ်က "စနစ်" (System) ကြီးတခုလုံးကို မမြင်မိတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒီနေ့တော့ မိမိတို့ရဲ့ တွေးခေါ်ပုံကို နည်းနည်းလေး မြှင့်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒါကို "System Recognition" သို့မဟုတ် စနစ်များကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။ စနစ်တခုကို လေ့လာရင် စိတ်အပိုင်းတွေ၊ ဆက်နွှယ်မှုတွေ၊ ဖြစ်စဉ်တွေ၊ လုပ်ဆောင်ချက်တွေ၊ ရလဒ်တွေရယ်လို့ ရှိတယ်။ မရည်ရွယ်ပဲ ထွက်လာတဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေလည်းရှိတယ်။ သူတို့က အမြဲလှုပ်ရှားနေတယ်။ အုတ်ပုံတပုံလိုမဟုတ်ဘူး။ သတ္တဝါတကောင်ရဲ့ အစိတ်အပိ...

စုစည်းတည်ဆောက်အပ်သည့် အရှိတရားနှင့် အသိများ

 သစ်ပင်တွေကြီးထွားတယ်။ မြစ်တွေစီးဆင်းတယ်။ ကျောက်တုံးတွေကို လွှတ်ချလိုက်ရင် ကျသွားတယ်။ လေတိုက်သွားတာ မျက်နှာမှာ ခံစားရတယ်။ ဆားအရသာကို လျက်ကြည့်နိုင်တယ်။ မိုးကြိုးသံကို ကြားနိုင်တယ်။ ဒီကမ္ဘာက လက်တွေ့အမှန်ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ရှင်းနေတာပါပဲ။ ဒါပေမယ့် စာရေးသူတို့ မကြာခဏမေ့တတ်တာက ဒီကမ္ဘာကို တိုက်ရိုက်ထိတွေ့နိုင်တာမဟုတ်ဘူးဆိုတာပါ။ စာရေးသူတို့ရဲ့ "အာရုံခံစားမှုတွေ" ဆိုတဲ့ စစ်ထုတ်စနစ် (ဒါမှမဟုတ်) ဘာသာပြန်မှုကနေတဆင့်ပဲ သိရှိနိုင်တာဖြစ်တယ်။ စာရေးသူတို့ရဲ့ အာရုံခံစားမှုတွေဟာ အံ့သြစရာကောင်းပေမယ့် ကန့်သတ်ချက်တွေရှိတယ်။ စာရေးသူတို့မျက်လုံးတွေက မြင်နိုင်တဲ့အလင်းရောင်စဉ် (visible spectrum) ဆိုတဲ့ အလင်းရဲ့သေးငယ်တဲ့အစိတ်အပိုင်းကိုပဲ မြင်နိုင်တယ်။ ဒါက ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၊ အနီအောက်ရောင်ခြည်နဲ့ အခြားဖြာထွက်မှုတွေပါဝင်တဲ့ ပိုမိုကြီးမားတဲ့အလင်းကမ္ဘာထဲကမှ သေးငယ်တဲ့ အကွာဟလေးတခုပါပဲ။ စာရေးသူတို့နားတွေက ဆင်တွေရဲ့ ပြောနေတဲ့ အနိမ့်သံတွေ၊ လင်းနို့တွေရဲ့ ထုတ်နေတဲ့ အမြင့်သံတွေကို မကြားနိုင်တဲ့ အသံအတိုင်းအတာအရ သေးငယ်တဲ့အပိုင်းကိုပဲ ကြားနိုင်တယ်။ အရေပြားက ထိတွေ့မှုကိုခံစားနိုင်ပေမယ့် စာရေးသူတို့ကိုဝန်းရံ...

အမျိုးသားစုစည်းညီညွတ်မှု စိန်ခေါ်ချက်များ

  ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် ဖန်တီးခွင့်ဟူသည့် စိတ်ဓာတ်ရေးရာ တောင်းဆိုချက်မှသည် လက်တွေ့ကျသော အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားဆီသို့ ကူးပြောင်းသည့်အခါ "ခေတ်သစ် နိုင်ငံတော် တည်ဆောက်ရေး" (Modern State Building) ဟူသည့် ပဟေဠိနှင့် ရင်ဆိုင်ကြရသည်။ နိုင်ငံတော်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ယင်းသည် သတ်မှတ် နယ်နိမိတ်အတွင်း အင်အားသုံးစွဲမှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် အဖွဲ့အစည်း (Max Weber ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ) သက်သက်သာလော၊ သို့မဟုတ် လူထု၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုကို အခြေခံသည့် ဝိညာဉ်ရေးရာ အဆောက်အအုံ တခုလောဟူသည်ကို ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ခေတ်သစ်နိုင်ငံ တခု တည်ဆောက်ရာတွင် အဆောက်အအုံများ၊ စစ်တပ်နှင့် ဥပဒေများ ရှိရုံဖြင့် ပြည့်စုံပြီလော၊ သို့မဟုတ် ယင်းနိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သူများက "ဒါဟာ ငါတို့နိုင်ငံ" ဟု ခံစားရမည့် တရားဝင်မှု (Legitimacy) ကို မည်သို့ တည်ဆောက်မည်နည်းဟူသည့် မေးခွန်းမှာ အခြေခံအကျဆုံး ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ် မွန်တီဗီဒီယို ညီလာခံက ခေတ်သစ်နိုင်ငံ တခုတွင် တသမတ်တည်းသော လူထု၊ သတ်မှတ် နယ်နိမိတ်၊ အစိုးရနှင့် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံနိုင်သည့် စွမ်းရည်ဟူသည့် အချက်လေးချက် ရှိရမည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဤ...

ခေတ်သစ်နိုင်ငံတော် တည်ဆောက်ရေးနှင့် ကမ္ဘာ့အချုပ်အခြာအာဏာ ရေစီးကြောင်း

နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဆိုသည့် ဥပဒေရေးရာ နှောင်ကြိုးကို နားလည်ပြီးသည့်နောက်၊ ယင်းထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသည့် လူထု၏ တောင်းဆိုချက် တခုမှာ "ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် ဖန်တီးခွင့်" (Self-determination) ပင် ဖြစ်သည်။ လူထုဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အဘယ်ကြောင့် လူထုသည် နိုင်ငံရေးတွင် အရေးကြီးသနည်းဟူသည့် မေးခွန်းများမှာ ယနေ့ခေတ် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး၏ ဗဟိုချက်မသို့ ရောက်ရှိလာသည်။ ရှေးကာလက အုပ်ချုပ်သူတို့သည် ဘုရားသခင်ပေးသည့် အာဏာ သို့မဟုတ် မျိုးရိုးအမွေရသည့် အာဏာဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ယနေ့ခေတ်တွင် မည်သည့် နိုင်ငံရေးစနစ်ကမဆို "လူထု၏ အာဏာ" ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်ဟုသာ ကြွေးကြော်နေကြသည်။ သို့ဆိုလျှင် ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် ဖန်တီးခွင့်ဟူသည် လူထုအတွက် လက်တွေ့ကျသော အခွင့်အရေးလော သို့မဟုတ် အာဏာရှင်တို့ အသုံးချသည့် ဝေါဟာရသက်သက်သာလောဟူသည်ကို တွေးဆရန် လိုအပ်လာသည်။   ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် ဖန်တီးခွင့်ကို ဆန်းစစ်ရာတွင် ပြင်ပရေးရာ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ရေး (External self-determination) နှင့် အတွင်းစည်းရေး ကိုယ့်ဘာသာ ဆုံးဖြတ်ခွင့် (Internal self-determination) ဟူ၍ ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်သည်။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ဇာတ်ခုံတွင်မူ ဤဝေါဟာရကို ...

နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနှင့် ဥပဒေ သို့မဟုတ် သွေးနှင့်နယ်မြေအခြေခံခြင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုများ

  အမျိုးသားလူထုဟူသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စုဖွဲ့မှုမှသည် လက်တွေ့ကျသော နိုင်ငံရေး အဆောက်အအုံဆီသို့ ကူးပြောင်းသည့်အခါ "နိုင်ငံသားဖြစ်မှု" (Citizenship) ဆိုသည့် ဥပဒေရေးရာ တည်ဆောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ကြရသည်။ အမျိုးသားလူထုဟူသည် စိတ်နှင့် သင်္ကေတများဖြင့် စည်းနှောင်ထားသည့် နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အစုအဖွဲ့ ဖြစ်သော်လည်း၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုမှာမူ လူတဦးချင်းနှင့် နိုင်ငံတော်အကြား တည်ရှိသည့် တရားဝင် အပေးအယူ နှောင်ကြိုး ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် မေးခွန်းထုတ်စရာ ရှိသည်မှာ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဟူသည် လူသားတိုင်း မွေးရာပါ ရရှိအပ်သည့် အခွင့်အရေးလော သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်က သတ်မှတ်ပေးသည့် စည်းကမ်းချက်များကို လိုက်နာမှသာ ရရှိမည့် ဆုလာဘ် တခုလောဟူသည့် အချက်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆ နှစ်ရပ်အကြား တည်ရှိသည့် အားပြိုင်မှုကပင် ခေတ်သစ်နိုင်ငံများ၏ တည်ငြိမ်မှုနှင့် တရားမျှတမှုကို ဆုံးဖြတ်ပေးနေခြင်း ဖြစ်သည်။   နိုင်ငံသား ဖြစ်ပိုင်ခွင့်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် ကမ္ဘာ၌ အဓိကအားဖြင့် အမြင်နှစ်မျိုး ကွဲပြားနေသည်။ နယ်မြေကို အခြေပြုသည့် (Jus Soli) နှင့် သွေးကို အခြေခံသည့် (Jus Sanguinis) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နယ်မြေအခြေပြု စနစ်က နိုင်ငံတော်အတွင်း မွေးဖွားလ...