လူမျိုးစုတစု၏ ဒဏ္ဍာရီနှင့် သိပ္ပံကြားက ဝိသေသလက္ခဏာများ

လူမျိုးစု တစု၏ မူလအစကို ရှာဖွေခြင်းသည် အမှန်တကယ်တွင် သမိုင်းကြောင်းကို တူးဖော်ခြင်းသက်သက် မဟုတ်ဘဲ လူသားတို့၏ စိတ်အစဉ်အတွင်း ကိန်းအောင်းနေသည့် ဝိသေသလက္ခဏာ ဆာလောင်မှုကို ဖြည့်ဆည်းခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ လူမျိုးစု တစု မည်သို့ ပေါ်ပေါက်လာသနည်းဟူသည့် မေးခွန်းကို ရင်ဆိုင်ရသည့်အခါ ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီများ၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ ဆွဲဆောင်မှုနှင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ၏ ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထားများအကြား ပွတ်တိုက်မှုများကို ရှောင်လွှဲ၍ မရနိုင်ပေ။ အင်မတန် ထူးခြားသည့် တောတောင်ဂူဝများ သို့မဟုတ် နက္ခတ်တာရာများထံမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟူသော ဇာတ်အိမ်များက လူတို့၏ စိတ်ကို မည်သို့ စည်းနှောင်ထားနိုင်သနည်း။ တဘက်တွင်လည်း သိပ္ပံနည်းကျ ကျောက်လက်နက်များ၊ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု မှတ်တမ်းများက ယင်းဒဏ္ဍာရီများကို အားနည်းသွားစေသလော သို့မဟုတ် ပို၍ နက်ရှိုင်းသော လူမှုဗေဒဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များ ပေးဆောင်နေသလောဟူသည်ကို ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်လာသည်။

ဤနေရာတွင် ဝမ်းတွင်းပါ အနှစ်သာရဝါဒ (Essentialism) နှင့် လူတို့ သဘောတူညီ သတ်မှတ်ချက်ဝါဒ (Constructionist) တို့၏ အားပြိုင်မှုကို သတိပြုမိနိုင်သည်။ အချို့က လူမျိုးဖြစ်တည်မှုကို ပြင်ဆင်၍ မရသော၊ သွေးသားအတွင်း ကတည်းက ပါလာသော ဗီဇသဘောဟု ရှုမြင်ကြသော်လည်း ယနေ့ သိပ္ပံကာလ၏ အမြင်မှာမူ လူသားမျိုးနွယ်သည် လှုပ်ရှားရှင်သန်နေသည့် ဖြစ်စဉ် တခုအဖြစ်သာ လက်ခံထားသည်။ ရှေးခေတ် ပဒေသရာဇ် မင်းဆက်များအကြား သွေးနှောခဲ့ကြပုံများ၊ အာရှတိုက်၏ ကုန်းမြေများ ဆက်စပ်နေခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းများက လူမျိုးစုဟူသည် အလုံပိတ်စနစ် တခုမဟုတ်ကြောင်း ပြသနေသည်။ သို့ဆိုလျှင် မိမိတို့သည် အဘယ်ကြောင့် မိမိတို့၏ မူလဇစ်မြစ်ကို သန့်စင်သော၊ ထူးခြားသော ဇာတ်လမ်းများဖြင့်သာ အလှဆင်လိုကြသနည်း။ ယင်းသည် အုပ်စုတွင်း စည်းလုံးမှုကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် လိုအပ်သော "နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချသည့် ဒဏ္ဍာရီ" (Political Myth) များသာ ဖြစ်နေမည်လော။

ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိဋကလာ ဒဏ္ဍာရီများကို မှီငြမ်းကာ သကျမျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆသော ဗမာတို့၏ အမြင်နှင့် သမ္မာကျမ်းစာကို အခြေခံကာ ဘေဘီလုံမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသည်ဟု ယူဆသော ကရင်နီတို့၏ အမြင်များသည် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်နှင့် လူမျိုးစု ဝိသေသကို တသားတည်း ပေါင်းစပ်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော ဇာတ်လမ်းများသည် သမိုင်းကြောင်းအရ အမှန်တကယ် ဟုတ်ချင်မှ ဟုတ်မည် ဖြစ်သော်လည်း လူမျိုးစု တစုကို ဖြစ်တည်စေသည့် "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်" (Ontological Foundation) အဖြစ်မူ ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေသည်။ သိပ္ပံနည်းကျ အမြင်အရ ကြည့်လျှင်မူ ဤသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်၏ အကန့်အသတ်နှင့် အထောက်အပံ့တို့အပေါ် မူတည်ကာ လူတို့က ပြန်လည်ပုံဖော်ထားသည့် ဖြစ်စဉ် တခုသာ ဖြစ်သည်။ ရေမြေခြားခြင်း၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲခြင်းနှင့် အရင်းအမြစ် လုယူမှုများက လူအုပ်စုများကို သီးခြား ဝိသေသများ ဖြစ်လာစေရန် တွန်းပို့ခဲ့သည်။ "ငါတို့က ဘယ်သူလဲ၊ သူတို့က ဘယ်သူလဲ" ဟူသော ပုစ္ဆာသည် အနှစ်သာရအားဖြင့် အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအတွက် အင်အားစုစည်းမှုမှ မြစ်ဖျားခံလာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ထူးကဲသော လူစု (Ethnoi) မှသည် လူမျိုးစု (Ethnic) အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းရာတွင် "စေ့ဆော်မှု" (Motivation) သည် အခရာကျသည်။ ယင်းစေ့ဆော်မှုသည် ရံဖန်ရံခါတွင် ဒဏ္ဍာရီများမှ လာသလို၊ ရံဖန်ရံခါတွင်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုများမှ ပေါက်ဖွားလာတတ်သည်။ အရင်းအမြစ် အကန့်အသတ်ရှိသော ကမ္ဘာတွင် အုပ်စုဖွဲ့ ရုန်းကန်ရခြင်းသည် လူမျိုးစု လက္ခဏာများကို ပိုမို ထင်ရှားလာစေသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် သိပ္ပံပညာက မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောနှောမှုများကို သက်သေပြနေသော်လည်း လူတို့သည် အဘယ်ကြောင့် ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ဝိသေသများနောက်သို့သာ တစိုက်မတ်မတ် လိုက်နေကြသနည်းဟူသည့် အချက်မှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှသည်။ လူမျိုးစု အယူအဆသည် သဘာဝက ပေးထားသည့် အရာမဟုတ်ဘဲ လူတို့ ဖန်တီးထားသည့် အဆောက်အအုံ တခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလျှင်ပင် ယင်းအဆောက်အအုံသည် လူတို့၏ ဘဝတွင် ငွေကြေး၊ ဘာသာရေးနှင့် မိသားစု ကဲ့သို့ပင် အတော်အတန် စွဲမြဲနေသည်ကို တွေ့ရမည်။

သိပ္ပံနှင့် ဒဏ္ဍာရီကြားက ဤဝိရောဓိကို မည်သို့ ပေါင်းစပ် (Synthesis) ကြမည်နည်း။ ဒဏ္ဍာရီသည် စိတ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် စုစည်းမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သလို သိပ္ပံသည် ပကတိ အရှိတရားနှင့် အပြန်အလှန် ဆက်နွှယ်မှုကို ပြသနေသည်။ လူမျိုးစု တခု၏ မူလဇစ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် ယင်းနှစ်ခုလုံးကို ဖယ်ထုတ်၍ မရနိုင်ပေ။ ဒဏ္ဍာရီကို လုံးဝ ပယ်ချခြင်းသည် လူမျိုးစု၏ ဝိညာဉ်ကို ထုတ်ယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သလို၊ သိပ္ပံကို မျက်ကွယ်ပြုခြင်းသည်လည်း အစွန်းရောက်သော လူမျိုးကြီးဝါဒ သို့မဟုတ် အထီးကျန်ဝါဒဆီသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လူမျိုးစု ဝိသေသဟူသည် သမိုင်းကြောင်းအရ တည်ဆောက်ထားသော (Constructed) အရာဖြစ်သည်ကို နားလည်ခြင်းဖြင့် အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့် တန်းတူရည်တူ ယှဉ်တွဲနေထိုင်နိုင်မည့် လမ်းစကို ရှာဖွေရမည် ဖြစ်သည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် လူတို့ သတိမထားမိသည့် အချက်မှာ လူမျိုးစုများ ဖြစ်တည်ခြင်းသည် အသေတမှတ်တည်း ရှိနေသော အရာမဟုတ်ဘဲ အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေသည့် ဖြစ်စဉ် (Dynamic Process) ဖြစ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ လူမျိုးစု အမည်နာမများ ပြောင်းလဲခြင်း၊ လူမျိုးစု နှစ်ခု ပေါင်းစည်းခြင်း သို့မဟုတ် ကွဲထွက်ခြင်းများသည် သမိုင်းတလျှောက် အစဉ်တစိုက် ဖြစ်ပေါ်နေခဲ့သည်။ ဒဏ္ဍာရီများက မိမိတို့ကို "မူလကတည်းက ရှိနေသူများ" ဟု ယုံကြည်စေသော်လည်း သိပ္ပံကမူ မိမိတို့အားလုံးသည် "ဆက်စပ်နေသူများ" ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးနေသည်။ ဤအမြင်နှစ်ခုလုံးကို ဟန်ချက်ညီညီ ဆုပ်ကိုင်နိုင်မှသာ လူမျိုးစု နိုင်ငံရေး၏ ရှုပ်ထွေးမှုများကို ကျော်လွှားနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ မိမိတို့၏ ဇစ်မြစ်ကို ရှာဖွေခြင်းသည် အတိတ်၌ ပိတ်မိနေရန် မဟုတ်ဘဲ အနာဂတ်တွင် အခြားသူများနှင့် မည်သို့ အစေးကပ်စွာ နေထိုင်မည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန်အတွက်သာ ဖြစ်သင့်ပေသည်။