နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနှင့် ဥပဒေ သို့မဟုတ် သွေးနှင့်နယ်မြေအခြေခံခြင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုများ

 အမျိုးသားလူထုဟူသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စုဖွဲ့မှုမှသည် လက်တွေ့ကျသော နိုင်ငံရေး အဆောက်အအုံဆီသို့ ကူးပြောင်းသည့်အခါ "နိုင်ငံသားဖြစ်မှု" (Citizenship) ဆိုသည့် ဥပဒေရေးရာ တည်ဆောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ကြရသည်။ အမျိုးသားလူထုဟူသည် စိတ်နှင့် သင်္ကေတများဖြင့် စည်းနှောင်ထားသည့် နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အစုအဖွဲ့ ဖြစ်သော်လည်း၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုမှာမူ လူတဦးချင်းနှင့် နိုင်ငံတော်အကြား တည်ရှိသည့် တရားဝင် အပေးအယူ နှောင်ကြိုး ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် မေးခွန်းထုတ်စရာ ရှိသည်မှာ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဟူသည် လူသားတိုင်း မွေးရာပါ ရရှိအပ်သည့် အခွင့်အရေးလော သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်က သတ်မှတ်ပေးသည့် စည်းကမ်းချက်များကို လိုက်နာမှသာ ရရှိမည့် ဆုလာဘ် တခုလောဟူသည့် အချက်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆ နှစ်ရပ်အကြား တည်ရှိသည့် အားပြိုင်မှုကပင် ခေတ်သစ်နိုင်ငံများ၏ တည်ငြိမ်မှုနှင့် တရားမျှတမှုကို ဆုံးဖြတ်ပေးနေခြင်း ဖြစ်သည်။

 
နိုင်ငံသား ဖြစ်ပိုင်ခွင့်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် ကမ္ဘာ၌ အဓိကအားဖြင့် အမြင်နှစ်မျိုး ကွဲပြားနေသည်။ နယ်မြေကို အခြေပြုသည့် (Jus Soli) နှင့် သွေးကို အခြေခံသည့် (Jus Sanguinis) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နယ်မြေအခြေပြု စနစ်က နိုင်ငံတော်အတွင်း မွေးဖွားလာသူတိုင်းကို နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကာ အားလုံး ပါဝင်နိုင်သည့် ဘောင်တခုကို ဖန်တီးရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း၊ သွေးအခြေခံ စနစ်ကမူ မျိုးရိုးနှင့် သွေးသား သန့်စင်မှုကို ဗဟိုပြုကာ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို ကန့်သတ်တတ်သည်။ ဤနေရာတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မိမိတို့ သတိမထားမိသည့် အချက်မှာ သွေးကို အခြေခံသည့် နိုင်ငံသား ဥပဒေများသည် လူမျိုးစု ဝိသေသကို ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင်မူ လူသားတို့၏ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့်နှင့် ရှင်သန်နိုင်စွမ်းကို ဥပဒေဖြင့် ပိတ်ပင်လိုက်ခြင်း ဖြစ်နေမည်လောဟူသည့် အချက်ပင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုကို မျိုးရိုးဗီဇအပေါ်၌သာ အခြေခံလိုက်သည့်အခါ နိုင်ငံတော်သည် အနာဂတ်သို့ ဦးတည်သည့် နိုင်ငံရေး အစုအဖွဲ့မှသည် အတိတ်ကို တူးဖော်နေသည့် မျိုးရိုးစုဆောင်းရာ နေရာတခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ် ရှိနေသည်။

 
မြန်မာ့နိုင်ငံရေး သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်လျှင်လည်း ဤဒဿန နှစ်ရပ်၏ အကူးအပြောင်းကို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရကာစ ကာလများက နယ်မြေကို အခြေခံသည့် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် (Jus Soli) ကို သုံးစွဲခဲ့ခြင်းသည် နိုင်ငံတည်ထောင်သူတို့၏ အမြော်အမြင်ကြီးမှုကို ပြသနေသလို၊ အားလုံး ပါဝင်နိုင်သော ပြည်ထောင်စု စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် နောက်ပိုင်း ကာလများ၌ သွေးဗဟိုပြုသော (Jus Sanguinis) စနစ်သို့ ပြောင်းလဲ ကျင့်သုံးလာခြင်းသည် နိုင်ငံတော်ကို လုံခြုံရေး ရှုထောင့်မှသာ ကြည့်ရှုပြီး ဖယ်ကျဉ်မှုများကို အားပေးလိုက်သည့် သဘော ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ မည်သည့် ပုံစံက ပိုကောင်းသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်းထက်၊ ယင်းဥပဒေများသည် မည်သည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မည်သူ့ကို ခွဲခြား ဆက်ဆံရန် လုပ်ဆောင်ထားသနည်းဟူသည့် မေးခွန်းကို မေးမြန်းခြင်းက ပိုမို အနှစ်သာရ ရှိပေလိမ့်မည်။ ဥပဒေသည် တရားမျှတမှုကို ဖော်ဆောင်ရန် ဖြစ်သော်လည်း၊ ရံဖန်ရံခါတွင် ဥပဒေကိုယ်တိုင်ကပင် လူတစုကို နိုင်ငံမဲ့ ဖြစ်စေရန် သို့မဟုတ် ဒုတိယတန်းစား နိုင်ငံသား ဖြစ်စေရန် ဖန်တီးထားသည့် လက်နက် တခု ဖြစ်နေတတ်သည်ကို သတိပြုရန် လိုအပ်သည်။

 
နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ယန္တရားများကမူ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို လူသားတိုင်း၏ မွေးရာပါ ရပိုင်ခွင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် တိုက်တွန်းကြသည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဗဟိုပြုသည့် အမြင် (Academic other side) အရမူ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုသည် နိုင်ငံတော်ကသာ သတ်မှတ်ပိုင်ခွင့် ရှိသည့် ကိစ္စဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတော်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှုနှင့် တာဝန်ယူမှုအပေါ် မူတည်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဤအမြင် နှစ်ရပ်၏ ပဋိပက္ခမှာ နိုင်ငံတကာရေးရာများတွင် အမြဲတစေ ပွတ်တိုက်နေသည့် ကိစ္စဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသားတို့တွင် ရပိုင်ခွင့်သာမက တာဝန်နှင့် ဝတ္တရားများလည်း ရှိသည်မှာ မှန်သော်လည်း၊ နိုင်ငံတော်က နိုင်ငံသားတို့အား အကာအကွယ် မပေးနိုင်ဘဲ တာဝန်များကိုသာ တောင်းဆိုနေပါက ယင်း "လူမှုပဋိညာဉ်" (Social Contract) သည် အဓိပ္ပာယ် ရှိပါဦးမည်လော။ နိုင်ငံသား အယူအဆသည် လူတဦးချင်းနှင့် နိုင်ငံတော်ကြား ဆက်သွယ်ချက်ကို အထိုင်ချခြင်း ဖြစ်သဖြင့်၊ ယင်းနှောင်ကြိုးသည် တရားမျှတမှု မရှိပါက နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်မှု (Legitimacy) သည်လည်း ယိုင်နဲ့လာမည်သာ ဖြစ်သည်။

 
ဤဒဿန နှစ်ရပ်ကို ပေါင်းစပ် (Dialectical Synthesis) ကြည့်လျှင် "ဗဟုဝါဒ အခြေပြု နိုင်ငံသားဖြစ်မှု" (Pluralistic Citizenship) ဆီသို့ ဦးတည်ရန် လိုအပ်ကြောင်း တွေ့ရမည်။ ယင်းသည် မိမိတို့၏ လူမျိုးစု ဇစ်မြစ်နှင့် သမိုင်းကြောင်းကို အသိအမှတ်ပြုသလို (Recognition)၊ တဘက်တွင်လည်း နယ်မြေအတွင်း အတူနေထိုင်သူ အားလုံး၏ တန်းတူညီမျှသော နိုင်ငံရေး အခွင့်အရေးများကို ဥပဒေဖြင့် အာမခံပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုဟူသည် သွေးသား သန့်စင်မှုအပေါ်၌ မဟုတ်ဘဲ၊ ဘုံတူညီသော စံနှုန်းများနှင့် ဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာသည့် "နိုင်ငံရေးအရ သစ္စာရှိမှု" (Political Loyalty) အပေါ်၌သာ အခြေခံသင့်ပေသည်။ ဤသို့ ဖြစ်လာစေရန်မှာ ဥပဒေများကို ပြင်ဆင်ရုံနှင့် မရဘဲ၊ လူထုအတွင်း ကိန်းအောင်းနေသည့် ဖယ်ကျဉ်လိုသော စိတ်ဓာတ်များကိုပါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည်။

 
ပုံမှန်အားဖြင့် မိမိတို့ သတိမထားမိသည့် နောက်ထပ် အချက်မှာ ခေတ်သစ် နိုင်ငံများတွင် နိုင်ငံသားများကို အသိမပေးသော "အမျိုးသားအဆင့် လျှို့ဝှက်ချက်" များက နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးကို မည်သို့ ထိခိုက်နေသနည်းဟူသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရေစီတွင် ပြည်သူက အာဏာအပ်နှင်းထားသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင်မူ နိုင်ငံ့ဥသျှောင်များက နိုင်ငံသားတို့၏ သဘောထားကို မမေးဘဲ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးများကို ချမှတ်နေကြသည်။ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုသည် မဲပေးရုံသက်သက်သာလော သို့မဟုတ် နိုင်ငံ၏ အနာဂတ်ကို တိုက်ရိုက် ပါဝင် ပုံဖော်နိုင်ခွင့်လောဟူသည်ကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ရပေလိမ့်မည်။ စစ်မှန်သော နိုင်ငံသားဖြစ်မှုသည် နိုင်ငံတော်၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်နေခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံတော်၏ အရှင်သခင် ဖြစ်နေခြင်းသာ ဖြစ်သင့်သည်။ ဤအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိရန်မှာ နိုင်ငံသားတိုင်းတွင် မိမိတို့၏ ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် ဖန်တီးနိုင်စွမ်း ရှိရန် မလွဲမသွေ လိုအပ်နေပေတော့သည်။