ကိုလိုနီလက်အတွင်းမှ ဆွဲထုတ်ခြင်းမိတ်ဆက်

မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဆယ်ကျော် ရှိပြီဖြစ်သော်လည်း၊ ပြည်သူလူထုက မျှော်မှန်းခဲ့သော တန်းတူညီမျှမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်တို့ကို အပြည့်အဝ မရရှိသေးသည်မှာ အားလုံးအသိပင်ဖြစ်သည်။ စာရေးသူတို့၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုဘဝများတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသော စနစ်ကျသည့် ပြဿနာများ ရှိနေသည်။ ဤပြဿနာများ၏ အရင်းခံကို နားလည်ရန်နှင့် လက်ရှိတော်လှန်ရေး၏ ပန်းတိုင်များကို ပိုမိုတိကျစွာ ပုံဖော်နိုင်ရန် "ကိုလိုနီစနစ်၏ အမွေအနှစ်များကို ချေဖျက်ခြင်း" (Decolonization) ဟူသော သဘောတရားကို စနစ်တကျ လေ့လာသုံးသပ်ရန် လိုအပ်ပေသည်။

ဤစာတွင် Decolonization ဆိုသည်မှာ မည်သည့်အရာများကို ဆိုလိုပုံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းနှင့် လက်ရှိအခြေအနေများအတွက် ယင်း သဘောတရားကို မည်သို့ လက်တွေ့ကျကျ အသုံးချနိုင်ပုံ၊ ထို သဘောတရားသည် မည်မျှ နက်ရှိုင်းသော ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများကို တောင်းဆိုနေပုံတို့ကို ဆွေးနွေးရန်ဖြစ်ပါသည်။
 

Decolonization ၏ အခြေခံသဘောတရားကို ပြန်လည်နားလည်ခြင်း

Decolonization ကို "ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်သူများ ထွက်ခွာသွားခြင်း" ဟု ရိုးရှင်းစွာ နားလည်ခြင်းထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ရှုမြင်ရန် လိုအပ်သည်။ ကိုလိုနီစနစ်သည် အုပ်ချုပ်သူများ ထွက်သွားသည့်တိုင် သူတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံ၊ စီးပွားရေးယန္တရားနှင့် အတွေးအခေါ်များကို အမွေအဖြစ် ချန်ထားခဲ့သည်။ ဤအမွေအနှစ်ကို "ကိုလိုနီအမွေစနစ်" (Coloniality) ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် Decolonization ဆိုသည်မှာ ယခု အမွေဆက်ခံလာသော အဆောက်အအုံများကို စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ မေးခွန်းထုတ်ခြင်း၊ နှင့် ပြည်သူ့အကျိုးပြုသော ပုံစံများဖြင့် အစားထိုး တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအမွေအနှစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် အာဏာတည်ဆောက်ပုံများ (ဗဟိုမှ အလုံးစုံချုပ်ကိုင်သည့် နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ပုံများ)၊ စီးပွားရေးပုံစံများ (လူနည်းစု အကျိုးစီးပွားအတွက် သယံဇာတထုတ်ယူသုံးစွဲရေး စီးပွားရေးစနစ်) နှင့် အသိပညာနှင့် အတွေးအခေါ်စနစ်များ (ဒေသန္တရအသိပညာများကို ပယ်၍သတ်မှတ်သည့် ပညာရေးစနစ်) စသည့် ကဏ္ဍများတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။
 

မြန်မာနိုင်ငံအတွက် Decolonization ၏ လက်တွေ့ကျသော လိုအပ်ချက်များ

စာရေးသူတို့၏ လက်ရှိနိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး အကျပ်အတည်းများသည် ဤကိုလိုနီအမွေဆက်ခံမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေပုံကို သမိုင်းဖြစ်စဉ်များနှင့် ချိတ်ဆက် သုံးသပ်နိုင်သည်။ နိုင်ငံရေးအရ၊ လက်ရှိစစ်တပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားသည် ဗြိတိသျှတို့ ထားခဲ့သော ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုအားကောင်းသည့် ပုံစံကို ဆက်ခံပြီး သူတို့၏ အာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ပိုမိုစနစ်ကျအောင် ပြုပြင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ဤအချက်ကို သမိုင်းပညာရှင်တို့၏ သုတေသနများတွင် တွေ့နိုင်သည် (The Calling Digest စာမျက်နှာများတွင် ပိုအသေးစိတ် ဆွေးနွေးပါမည်)။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအကြား ပဋိပက္ခများသည်လည်း "သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး" မူဝါဒ၏ ရေရှည်အကျိုးဆက်ဖြစ်သော်လည်း လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များ၏ မူဝါဒဆိုင်ရာ အားနည်းချက်များကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာသည်ကို သတိပြုရမည်။ စစ်မှန်သော ဖက်ဒရယ်စနစ် တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဤအာဏာစုစည်းထားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း (transform) သို့မဟုတ် အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း (rebuild) သည် Decolonization ၏ အဓိကလုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သည်။

စီးပွားရေးအရ၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း အစိုးရအဆက်ဆက်သည် ကိုလိုနီခေတ်နည်းတူ သယံဇာတထုတ်ယူခြင်းကို အဓိကထားသည့် စီးပွားရေးပုံစံကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ကျောက်စိမ်းတွင်းများ သို့မဟုတ် စစ်ကိုင်းတိုင်းရှိ ကြေးနီစီမံကိန်းများမှ ရရှိသော အကျိုးအမြတ်များသည် ဒေသခံပြည်သူများထံသို့ မရောက်ရှိဘဲ အာဏာပိုင်လူတန်းစားနှင့် ဆက်စပ်ကုမ္ပဏီများထံသို့သာ စီးဝင်သွားသည်။ ဤပုံစံကို ပြောင်းလဲရန် ဒေသခံအသိုက်အဝန်းများက ဦးဆောင်သည့်၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းသည့်၊ အကျိုးအမြတ်မျှဝေမှုရှိသည့် စီးပွားရေးစီမံကိန်းများကို ဦးစားပေးရန် လိုအပ်သည်။ ထိုအရာ သည် Decolonization ၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ လက်တွေ့ကျသော ခြေလှမ်းဖြစ်သည်။ အတွေးအခေါ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ၊ စာရေးသူ တို့၏ ပညာရေးစနစ်သည် အာဏာပိုင်တို့၏ လိုအပ်ချက်အတိုင်း ပုံသွင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် သမိုင်းတို့ကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းသည့် အသိုက်အမြုံအခြေပြု စာသင်ကျောင်းများသည် ဒေသန္တရအသိပညာရှင်သန်ရေးအတွက် ရှင်သန်နေသော ဥပမာများ ဖြစ်သည်။ Decolonization ဆိုသည်မှာ ဤကဲ့သို့သော ကြိုးပမ်းမှုများကို အားပေးပြီး ပညာရေးစနစ်တွင် ဘာသာစကားမျိုးစုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံကို အသိအမှတ်ပြုထည့်သွင်းသည့် ချဉ်းကပ်မှုကို ဖော်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
 

Decolonization ၏ နက်ရှိုင်းမှုနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်

Decolonization သည် ပြီးပြည့်စုံသော ပန်းတိုင်တခုထက် စဉ်ဆက်မပြတ် ထပ်ပြန်ထပ်ခါ စမ်းသပ်လုပ်ဆောင်နေရမည့် လုပ်ငန်းစဉ် (iterative process) တခုဖြစ်သည်။ ယင်း သည် အရာအားလုံးကို ချက်ချင်းဖြိုဖျက်ပစ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ လက်ရှိအဆောက်အအုံများ၏ အားနည်းချက်များကို မေးခွန်းထုတ်ပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်သော အစားထိုးစနစ်များကို လက်တွေ့စမ်းသပ် တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီစနစ်က အားပေးခဲ့သော လူမျိုးတမျိုးက အခြားလူမျိုးများထက် မြင့်မြတ်သည် စသည့် အမြင်များကို စိန်ခေါ်ရန် လိုအပ်သည်။ ဤသို့လုပ်ဆောင်ရာတွင် အလုံးစုံဖြိုဖျက်ခြင်းထက် ပိုမိုပါဝင်နိုင်သော၊ မျှတသော ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုပုံစံများကို နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုဘဝတွင် ထည့်သွင်းကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် စတင်နိုင်သည်။ အသိပညာစနစ်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရာတွင် အနောက်တိုင်းမှလာသော အသိပညာများကို လုံးဝပစ်ပယ်ရန်မလိုပါ။ သို့သော် ထိုအရာများ ကို တခုတည်းသော အမှန်တရားအဖြစ် လက်မခံဘဲ၊ မိမိတို့၏ ဒေသန္တရအသိပညာ၊ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာအုပ်ချုပ်မှုစနစ်များနှင့် ပေါင်းစပ်သုံးသပ်ပြီး မိမိတို့နှင့် ကိုက်ညီသော ဖြေရှင်းနည်းများကို ရှာဖွေရမည်။ ဤသည်မှာ အသိပညာဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် (epistemic sovereignty) ကို တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ Decolonization ကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ် ရေးဆွဲရာတွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို အာမခံချက်ပေးနိုင်သော ပုဒ်မများ ထည့်သွင်းရန်၊ မြေယာမူဝါဒ ပြန်လည်ရေးဆွဲရာတွင် ဒေသခံအသိုက်အဝန်းများ၏ ရိုးရာပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို အသိအမှတ်ပြုရန်၊ ပညာရေးမူဝါဒတွင် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများကို ထည့်သွင်းရန် လိုအပ်သည်။
 

စာရေးသူတို့ ယခုရင်ဆိုင်နေရသည်မှာ စစ်အာဏာရှင်စနစ်တခုတည်းမဟုတ်ဘဲ၊ ထိုစနစ်ကို မွေးထုတ်ပေးပြီး ဆက်လက်ရှင်သန်စေသော သမိုင်းအဆက်ဆက်မှ ဆင်းသက်လာသည့် အာဏာနှင့် အရင်းအမြစ်များကို ဗဟိုတွင် စုစည်းထားသည့် စနစ်တခုဖြစ်သည်။ စာရေးသူတို့၏ တော်လှန်ရေးသည် အာဏာလွှဲပြောင်းရုံမျှဖြင့် မပြီးဆုံးပါ။ ယင်း သည် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး (structural transformation) တခု ဖြစ်ရပါမည်။ Decolonization သည် ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် လိုအပ်သော လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိရိယာများကို ပေးပါသည်။ ထို့ကြောင့်၊ Decolonization သည် အတိတ်ကို စနစ်တကျသုံးသပ်ပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်တွင် လက်တွေ့ကျသော ခြေလှမ်းများကို လှမ်းကာ၊ အားလုံးပါဝင်နိုင်ပြီး တရားမျှတသော အနာဂတ်ပြည်ထောင်စုသစ်ကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော လမ်းစဉ်တခု ဖြစ်ပေသည်။